Arbeidsmigranten in beeld: registratie als sleutel tot een effectieve aanpak 17-10-2025

In onze eerste blog “Van advies naar actie”, kondigden we een reeks aan over de zes bouwstenen voor beter beleid rond arbeidsmigratie. Vandaag gaan we in op de eerste bouwsteen: registratie en informatie. Want zonder zicht op wie er zijn en waar mensen wonen, blijft beleid drijven op aannames. En goed beleid begint met weten.

Iedereen heeft het over huisvesting van arbeidsmigranten: over overbewoning, misstanden, krapte, draagvlak en vergunningen. Maar er is één vraag die aan al die discussies voorafgaat: weten we eigenlijk wel wie er zijn, waar ze wonen en onder welke omstandigheden?

Te vaak is het antwoord: nee. Gemeenten hebben vaak onvoldoende zicht op arbeidsmigranten binnen hun grenzen. Zolang dat inzicht ontbreekt, blijft beleid een blinde vlek. Dan kunnen we niet effectief handhaven, niet gericht plannen en ook niet goed beschermen. Registratie lijkt misschien administratief, maar is in werkelijkheid de ruggengraat van beleid. Zonder inzicht geen overzicht, zonder overzicht geen sturing.

De mist van cijfers

Een belangrijk deel van de registratieproblemen begint bij de wettelijke regel: arbeidsmigranten die korter dan vier maanden in Nederland verblijven, hoeven zich niet in te schrijven in de Basisregistratie Personen (BRP). Zij krijgen in dat geval alleen een BSN via de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). Wie langer dan vier maanden blijft, moet zich wél inschrijven in de BRP – maar dat gebeurt in de praktijk vaak niet. Veel arbeidsmigranten blijven langer dan gepland, of staan ingeschreven op een oud of onjuist adres. Zelfs wie netjes geregistreerd is, verdwijnt vaak weer uit beeld zodra werk of woonplek verandert en zich niet uitschrijft. Hierdoor raken gemeenten het zicht kwijt op wie er werkelijk woont en onder welke omstandigheden.

Het gevolg: cijfers die niet kloppen. Gemeenten denken 1.000 arbeidsmigranten te huisvesten, terwijl het er 3.000 zijn. Hulpdiensten weten niet waar mensen wonen. Handhaving wordt willekeur. De SER en het IBO-onderzoek bevestigen dit beeld. Zij stellen dat betrouwbare registratie onmisbaar is voor beleid en toezicht. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) laat zien dat slechte registratie zelfs een veiligheidsrisico vormt: mensen zijn letterlijk onvindbaar bij incidenten of misstanden.

Weten is kunnen handelen

Goede registratie gaat niet alleen over aantallen, maar ook over de kwaliteit van informatie. Bestuurders en uitvoerders moeten weten:

• Waar zijn de (tijdelijke) woonlocaties, zijn ze vergund en veilig?
• Hoeveel mensen wonen er per adres, en hoe lang?
• Welke sectoren trekken de meeste arbeidsmigranten, en wat betekent dit voor de lokale woningmarkt?

Met die kennis kun je patronen herkennen, beleid prioriteren en misstanden aanpakken. Goede registratie zorgt dat arbeidsmigranten niet verdwijnen in grijze zones van de arbeidsmarkt. Bovendien creëert registratie een eerlijk speelveld: goede werkgevers hebben er belang bij dat malafide concurrenten zichtbaar worden.

Wat kan er nú al?

De landelijke rapporten zijn duidelijk: registratie moet beter. Maar wat kunnen gemeenten en regio’s vandaag al doen?

1. One-stop inschrijving in de BRP Maak het inschrijven eenvoudig en laagdrempelig. Gemeenten als Westland bieden meertalige informatie en duidelijke regels, waardoor meer mensen zich registreren.

2. Werkgevers betrekken en verantwoordelijk maken Spreek af dat uitzendbureaus en werkgevers hun werknemers helpen bij de inschrijving en controleren of dit gelukt is. Het Rijk bereidt verplichtingen in deze lijn voor.

3. Adreskwaliteit verbeteren Doe mee aan het landelijke experiment tijdelijke adressen. Zo komt er beter zicht op feitelijke verblijfslocaties en wordt handhaving effectiever.

4. Regionale afspraken maken Leg in convenanten vast hoe registratie, spreiding en toezicht gezamenlijk worden georganiseerd. Regio’s zoals Rivierenland laten zien dat dit waterbedeffecten voorkomt en samenwerking versterkt.

5. Monitoren met dashboards Bouw dashboards waarin gegevens uit BRP, toezicht en werkgeversregistraties samenkomen. Sommige regio’s hebben al systemen die real-time inzicht geven in aantallen, verblijfsduur en huisvesting.

6. Communiceren en participeren

Informeer inwoners en werkgevers open over aantallen en locaties. Dat creëert draagvlak en levert signalen op die de registratie versterken.

Wat lokaal begint, verdient landelijke borging. Het kabinet werkt met de Work in NL-alliantie aan betere informatievoorziening en samenwerking. Nederland heeft dus niet alleen een lokale uitvoeringsopgave, maar ook een nationale verantwoordelijkheid: zorgen dat BRP, RNI en werkgeversregistraties beter gekoppeld worden, dat verantwoordelijkheden duidelijk zijn en dat data structureel beschikbaar komt voor gemeenten en regio’s.

De foto scherpstellen

Wat nu als registratie en informatie over arbeidsmigranten gebrekkig is, en je toch goed beleid wilt maken? Zonder helder beeld blijft beleid drijven op aannames.  Daarom begint elke aanpak met één stap: de foto scherpstellen.

Die foto gaat verder dan cijfers alleen. Het is een breed overzicht van wie er in de gemeente zijn, waar en hoe mensen wonen, hoe werkgevers arbeidsmigranten inzetten en welke behoeften of knelpunten er spelen. Het doel: inzicht en overzicht creëren als gemeenschappelijk vertrekpunt.

Hoe doe je dat? In de praktijk werken wij met een combinatie van sporen om een goede basis voor beleid en uitvoering te leggen:

• Gebruik data die er wel zijn: Maximaal benutten van data die er wel zijn: onderzoeken (zoals van Companen) waarin regionaal inschattingen worden gemaakt van aantallen werkende en wonende arbeidsmigranten op basis van CBS-microdata
• Beleidsscan: Welke regels en instrumenten zijn er al, lokaal, regionaal en landelijk? Waar zitten de knoppen om aan te draaien?
• Enquête: Vraag werkgevers, uitzenders en huisvesters naar aantallen, woonvormen, verwachtingen en knelpunten.
• Interviews: Ga in gesprek met sleutelfiguren om de cijfers in te kleuren met ervaringen en context.
• Arbeidsmarktanalyse: Gebruik data om toekomstige vraag en aanbod te schatten en beleidskeuzes vooruit te koppelen.

Zo ontstaat een neutrale foto die feiten, belangen en perspectieven samenbrengt. Het resultaat: een gedeeld vertrekpunt dat politiek en bestuurlijk houvast geeft en waarover met raad, college en samenleving een open gesprek kan worden gevoerd.

Pas als de foto scherp is, kunnen de bouwstenen uit de startblog – van registratie tot handhaving – doelgericht worden ingezet. Goed beleid begint met weten. En weten begint met scherpstellen.

In onze volgende blog gaan we in op de tweede bouwsteen: controle en handhaving – over hoe regels pas betekenis krijgen als ze ook echt worden toegepast

Meer weten over onze aanpak?